Жаңадан бастағандардың ең жиі әңгімесі былай: аквариум алды, су құйды, сол күні балық әкелді — бір-екі аптадан кейін балықтар бірінен соң бірі өледі, су лайланып, иіс шығады. Кінәлі дүкен де, «әлсіз балық» та емес. Кінәлі — іске қосу тәртібі.
Жаңа аквариумда не болады
Балық аммиак бөледі. Аммиак олар үшін улы.
Орныққан аквариумде аммиакты нитритке (ол да улы), ал басқа бактериялар нитритті әлдеқайда қауіпсіз нитратқа айналдыратын бактериялар тұрады, нитрат суды ауыстырғанда кетеді. Мұны азот айналымы дейді.
Жаңа аквариумде ондай бактериялар жоқ. Олар өздігінен пайда болады, бірақ уақыт керек — әдетте күн емес, апта. Сол уақыттың бәрінде балық өз уында жүреді.
Қалай іске қосу керек
**1. Аквариумды толық жинау.** Топырақ, сүзгі, жылытқыш, өсімдік, жарық. Сүзгі бірінші күннен тәулік бойы жұмыс істейді және ешқашан өшірілмейді — бактериялар сонда тұрады.
**2. Бактерияға қорек беру.** Аммиак көзі болмаса, бактерияның өсері жоқ. Ең жұмсақ жолы — балықсыз іске қосу: суға аммиак көзін (арнайы препарат немесе бір шымшым жем) қосып күту.
**3. Күту және өлшеу.** Аммиак, нитрит және нитратқа тест керек. Іске қосу аммиак пен нитрит нөл көрсеткенде, нитрат пайда болғанда аяқталады. Әдетте бұған екі-алты апта кетеді.
**4. Бірте-бірте қондыру.** Алдымен бірнеше төзімді балық, екі-үш аптадан кейін келесілері. Бірден салынған толық тобыр аммиак шығарады, жас сүзгі оған шыдамайды.
Жұмыс істеп тұрған аквариумнан алынған «тірі» сүзгі материалы іске қосуды жылдамдатады.
Құбыр суы
Құбырдағы хлор бактерияны өлтіреді және балыққа зиян. Суды кондиционермен (дехлоратор) өңдейді — бұл аквариуммен бірге сатып алынатын арзан құрал.
Суды бірнеше күн тұндыру хлорға ішінара әсер етеді, бірақ хлораминге әсер етпейді; кондиционер сенімдірек.
Қанша балық сыяды
Ойлағаннан аз. Мәселе «қаншасы сыяды» емес, қалдықты қанша су сұйылтады.
Алтын балық — дөңгелек құмырадағы балық емес: ол ірі өседі, көп жейді, көп ластайды, оған ондаған литр су мен жақсы сүзгі керек. Кішкентай шарда ол он-жиырма жылдың орнына бір жыл тұрады.
Әтеш балық (бетта) — «күтімсіз балық» емес: оған жылыту және кемінде бірнеше литр көлем керек, көбірек болса жақсы.
Апта сайын не істеу керек
Судың бір бөлігін ауыстыру — әдетте көлемнің төрттен бірі шамасында, температурасы бірдей әрі кондиционермен өңделген су.
Сүзгіні кран астында жумайды: ыстық су мен хлор бактерияны өлтіреді. Губканы төгілген аквариум суында шайқайды.
Тамақтандыру — аз-аздан, балық екі минутта жеп бітіретіндей. Желінбеген жем — аммиак пен лайдың басты көзі.
Балықтар қазірдің өзінде нашар болса
Балықтар бетке шығып, жиі дем алады, түпте жатады, су лайланған. Алдымен аз мөлшерден жиі су ауыстырып, бір-екі күн тамақтандыруды тоқтатады: балық ассыз тыныш жүреді, ал аммиак азаяды.
Одан әрі тест керек: онсыз емдеу — болжау.
Аквариум — тамақтан гөрі суға тәуелді жалғыз үй жануары. Суды бір рет реттеп алсаңыз, болашақ мәселенің оннан тоғызын шешесіз.