Қысқа жауап: тотықұс айқайлайды, өйткені бұл жұмыс істейді. Табиғатта айқай — үйірді табу тәсілі, ал үйде үйір — сіз, және айқай сізді бөлмеге әрдайым шақырып келтіреді.
Бірдеңені өзгертер алдында айқайды үш түрге бөлейік.
Жоюдың қажеті жоқ айқай
Таңертең және кешке құстар үн қатысады — бұл қалыпты және әдетте ұзаққа созылмайды. Оны жоюға болмайды әрі қажет емес: күні бойы үндемейтін құс көбіне ауру.
Пәтерде дауыс шығатынының өзі ұнамаса, мәселе құста емес.
Жағдайдан туатын айқай
Мінезбен айналыспас бұрын айқынын тексеріңіз:
**Ұйқы.** 10–12 сағат қараңғылықтан аз болса, құс қозып, айқайшыл болады.
**Тарлық пен зерігу.** Ұшпайтын, ісі жоқ құс бос жүргеннен айқайлайды.
**Жалғыздық.** Толқынды тотықұстар — үйірлі құстар. Күні бойы үйде болмасаңыз, екінші құс кез келген әдістен көп шешеді.
**Қорқыныш.** Жаңа жиһаз, терезедегі мысық, өтетін жердегі тор.
**Гормондар.** Ұзақ жарық күн мен ұя болатын бұрыштар ұрғашыда цикл, онымен бірге айқай тудырады.
**Ауырсыну.** Кенет өзгерген дауыс немесе себепсіз айқай — мұны мінез деп санамас бұрын құс дәрігеріне көрсету қажет.
Өзіміз нығайтқан айқай
Ең жағымсызы осы. Құс айқайлайды — адам бөлмеге кіреді, торды жабады, айқайға айқаймен жауап береді, үнсіз отырсын деп жаңғақ береді. Тотықұс үшін бұлардың бәрі — сыйақы. Ұрысу да еркелеткенмен бірдей әсер етеді: бұл — назар.
Не істеу керек:
**Айқайға кірмеу.** Мүлде. Оннан бір рет кірсеңіз — құсты ұзағырақ айқайлауға үйреттіңіз.
**Тыныштыққа кіру.** Құс бірер секунд үнсіз қалды — сіз келесіз, сөйлесесіз, дәм бересіз. Үзілісті бірте-бірте ұзартыңыз.
**«Байланыс дыбысын» енгізу.** Сіз әрқашан жауап беретін ысқырық немесе қысқа сөз. Құсқа сіздің қасында екеніңізді білудің тәсілі керек — тыныш тәсілін беріңіз, әйтпесе ол қатты тәсілін өзіне қалдырады.
**Басқа бөлмеден дауыспен жауап беру.** Айқайдың мақсаты да сол: үйірдің орнында екенін білу.
Алғашқы күндері бұрынғыдан нашар болады: бұрынғы әдіс істемей қалғандықтан, құс қаттырақ әрі ұзағырақ айқайлап көреді. Бұл — күтілетін кезең, сәтсіздік белгісі емес.
Не істеуге болмайды
Жаза ретінде торды жабу — матамен құсты ұйқыға жібереді, жазаламайды, бұл белгілерді шатастыру зиян.
Су шашу, торды ұру, айқайға айқаймен жауап беру. Бұл үрейлендіріп, сенімді бұзады, ал айқай қайта оралады — енді құс сізден де қорқа бастайды.
Күтіп тұру үшін құсты танысқа «уақытша» беру. Көшу тотықұс үшін стресс, одан кейін айқай әдетте көбейеді.
Қанша күту керек
Қайта үйрену күнмен емес, аптамен өлшенеді, ал басты шарт — әр жолы бірдей әрекет. Үйдегі бір адам айқайға кірмей, екіншісі кірсе, құс екіншісін шақыруды үйренеді.
Бір айда ештеңе өзгермесе немесе айқай кенет пайда болса — құс дәрігеріне көрсетіңіз: тәрбиелер алдында ауырсыну мен гормондық жағдайды жоққа шығарған дұрыс.